ประเภทของการสู่ขวัญคน

การสู่ขวัญก็เป็นพิธีที่มีการใช้พานบายศรีและพาขวัญในงานพิธีกรรม โดยการสู่ขวัญคนนั้นโดยส่วนใหญ่แล้วก็เพื่อที่จะเรียกขวัญและกำลังใจ แล้วการสู่ขวัญคนเองก็แบ่งได้หลายประเภท ดังนี้

  1. การสู่ขวัญพระสงค์ เวลาที่พระสงค์รูปใดได้สมนศักดิ์เป็นยาครู ชาวบ้านก็จะทำพิธีสู่ขวัญกัน หรือเวลาที่มีจีพระพุทธรูปมาประดิษฐานที่วัดก็จะมีพิธีสู่ขวัญพระสงค์กันทั้งวัด
  2. การสู่ขวัญออกกรรม เมื่อสตรีคลอดบุตรแล้วเสร็จสิ้นจากการอยู่ไฟแล้ว จะมีการให้กำลังใจและสร้างกำลังใจให้แก่สตรีท่านนั้นโดยการทำพิธีสู่ขวัญให้
  3. การสู่ขวัญเด็ก โบราณกาลนั้นมีความเชื่อว่าสิ่งมีชีวิตทุกอย่างจะมีขวัญประจำตัว ในตัวของเด็กก็เช่นกันจะมีขวัญประจำตัวอยู่ด้วย เมื่อเด็กตกใจจากเหตุการณ์อะไรก็ตามมาก ๆ อาจทำให้ขวัญหนีหายไป ซึ่งขวัญที่คอยปกป้องตัวเด็กเมื่อหายใจก็อาจไม่มีอะไรปกป้องตัวเด็ก ทำให้เด็ก ๆ อาจเจ็บป่วยได้ง่าย จึงต้องมีการทำพิธีสู่ขวัญให้เด็กเพื่อเรียกขวัญกลับมา
  4. การสู่ขวัญคนธรรมดา เป็นการสู่ขวัญของคนธรรมดาในกรณีที่ได้ลาภมา หรือทำการค้าขายได้ดี ได้เลื่อนตำแหน่งในหน้าที่การงาน หรืออาจจะทำขวัญในกรณีที่มีขวัญร้าย เพื่อให้เกิดสิริมงคลแก่ตัวเอง
  5. การสู่ขวัญหลวง เวลาที่คนเฒ่าคนแก่เจ็บไข้ได้ป่วยโดยที่ทำการรักษาอย่างไงก็ไม่สามารถหายได้สักที จึงเชื่อว่าการสู่ขวัญหลวงจะสามารถทำให้ท่านเหล่านั้นหายป่วยไข้ได้ โดยการสู่ขวัญนั้นจะใช้เวลา 3 วัน 3 คืน
  6. การสู่ขวัญนาค เมื่อบุตรชายจะบวช ก็จะมีพิธีสู่ขวัญนาคเพื่อให้เกิดความสิริมงคล
  7. การสู่ขวัญน้อยก่อนแต่งงาน เป็นการทำขวัญก่อนการแต่งงาน โดยเริ่มการสู่ขวัญที่บ้านฝ่ายเจ้าบ่าวก่อนที่จะไปรวมขวัญกันอีกครั้งที่บ้านของเจ้าสาวบายศรี-16gif
  8. การสู่ขวัญบ่าวสาวในพิธีแต่งงาน โดยส่วนใหญ่แล้วมักจะกระทำกันที่บ้านฝ่ายเจ้าสาว เชื่อกันว่าจะเป็นสิริมงคลให้แก่ชีวิตของเจ้าบ่าวเจ้าสาวทั้งสอง
  9. การสู่ขวัญป่วย เวลาที่คนสมัยก่อนนั้นป่วยกันนาน ๆ ชาวบ้านก็มักจะเชื่อกันว่าเพราะมีสาเหตุมาจากขวัญนั้นหนีหายไป การเรียกขวัญกลับมาจะทำให้หายจากอาการป่วยจึงต้องมีการสู่ขวัญผู้ป่วย
  10. การสู่ขวัญพา ขวัญพานั้นเป็นเหมือนการสู่ขวัญผู้ป่วยแต่จะเป็นการสู่ขวัญซ้ำหากเกิดการสู่ขวัญครั้งแรกแล้วยังไม่ได้ผลนัก ชาวบ้านเลยเชื่อว่าต้องมีการสู่ขวัญกันอีกครั้งเพื่อเรียกขวัญให้กลับมา

 

ประเภทของการสู่ขวัญ

พิธีสู่ขวัญก็เป็นพิธีที่มีกายใช้พานบายศรีหรือพาขวัญเป็นส่วนประกอบหนึ่งในพิธี ในแถบภาคอีสานนั้นจะนิยมทำพิธีสู่ขวัญกันค่อนข้างเยอะ ซึ่งในภาคอีสานชาวบ้านจะสืบทอดพิธีสู่ขวัญ โดยบ่างออกเป็น 3 ประเภทดังนี้

       1.  การสู่ขวัญคน

      2.  การสู่ขวัญสัตว์

      3.  การสู่ขวัญสิ่งของ

หลาย ๆ คนมักจะเคยเห็นแต่เพียวพิธีบายศรีสู่ขวัญคนเพียงเท่านั้น แต่เมื่อได้อ่านบทความนี้ ท่านจะได้ทราบว่าแท้จริงบายศรีไม่ได้แค่เพื่อสู่ขวัญในงานพิธีเพื่อคนเท่านั้น ซึ่งก็รวมถึงสัตว์และสิ่งของ ซึ่งสิ่งที่คนจะสู่ขวัญนั้นจะเป็นสิ่งที่คนเราเคารพกันนั่นเอง ตัวอย่างเช่นการสู่ขวัญควายหลังการทำนาเสร็จ การสู่ขวัญข้าว เป็นต้น

บายศรี-4gif

  1. การสู่ขวัญคน เป็นการสู่ขวัญที่มีจุดประสงค์เพื่อการเรียกขวัญและกำลังใจให้กับผู้ร่วมพิธีสู่ขวัญ การที่ต้องพิธีบายศรีสู่ขวัญนี้ก็เพื่อจะให้มีจิตใจที่เข้มแข็งขึ้นจากตัวพิธีที่เชื่อกันว่าจะนำพาสิ่งดี ๆแล้วปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายออกไป ซึ่งตัวพิธีนี้เองก็เรียกกำลังให้ผู้คนรู้สึกเข้มแข็งได้อย่างดี นอกจากนี้แล้วเนื้อหาของบทสวดที่ใช้ในการสวดขวัญก็ยังแทรกข้อคิดและคติธรรมดี ๆ ให้ผู้คนได้เข้าใจถึงชีวิตได้มากขึ้น
  2. การสู่ขวัญสัตว์ การสู่ขวัญคนนั้นทำเพื่อการเรียกขวัญและกำลังใจ แต่การสู่ขวัญสัตว์นั้นเราจะทำให้กับสัตว์ที่เราให้ความเคารพหรือรู้สึกขอบคุณในการที่สัตว์เหล่านั้นช่วยเหลือเราทำงานประเภทต่าง ๆ โดยส่วนใหญ่แล้วเรามักจะสู่ขวัญสัตว์ เพื่อเป็นการขอบคุณที่มันทำงานอย่างหนักให้กับเรา และเพื่อขอโทษสัตว์เหล่านั้นที่เราได้ทำโทษ ดุด่า ไม่พอใจ หรือการกระทำที่ไม่ดีที่อาจทำให้สัตว์เหล่านนั้ไม่พอใจ นี่ก็เป็นอีกความงามของวัฒนธรรมบายศรีสู่ขวัญที่แสดงให้เห็นว่า ไม่ว่าจะคน สัตว์หรือสิ่งของที่ทำคุณประโยชน์เราก็ควรจะให้ความเคารพเหมือนกันทั้งสิ้น ควรสำนึกในบุญคุณของสิ่งเหล่านั้นที่ได้มอบสิ่งตอบแทนที่ดีงามให้แก่เรา ไม่ควรจะมีการทะนงตนว่าตนเองเป็นมนุษย์แล้วจะเหนือกว่าทุกสิ่งบนโลกใบนี้ เพราะทุกสิ่งบนโลกใบนี้ต้องเกื้อกูลกัน สร้างประโยชน์ซึ่งกันและกัน
  3. การสู่ขวัญสิ่งของ การสู่ขวัญให้กับสิ่งของนั้นจะมีจุดประสงค์ก็เพื่อทำการขอบคุณที่สิ่งของเหล่านั้นที่ให้ประโยชน์แก่ชีวิตของคนเรา เพื่อเป็นการสำนึกบุญคุณที่สิ่งของเหล่านั้นให้ประโยชน์แก่เรามากมาย โดยมีความเชื่อกันว่าหากเราได้สู่ขวัญสิ่งของเหล่านี้ที่ทำคุณประโยชน์แก่เราจะทำให้ผู้เป็นเจ้าของนั้นมีแต่ความสุข เป็นสิริมงคล ลาภยศเงินทองไหลมาเทมา

ความสำคัญของพิธีบายศรีสู่ขวัญ

พิธีบายศรีสู่ขวัญนั้นมีเพื่อการสร้างขวัญและกำลังใจ ผู้คนในสมัยก่อนมันใช้พิธีบายศรีสู่ขวัญเป็นที่พึ่งทางใจ กิจกรรมที่มีความมงคลเกือบทุกอย่างมักมีพิธีบายศรีสู่ขวัญเข้ามาเกี่ยวข้องเสมอ

ความสำคัญของพิธีบายศรีสู่ขวัญที่จะเห็นได้ชัด คือ เป็นพิธีที่เรียกขวัญและกำลังใจให้แก่ผู้คนได้ดี เช่นการทำการเกษตรอย่างการทำนาก็จะมีพิธีทำขวัดข้าว เพื่อจะได้สบายใจในการเก็บเกี่ยวแล้วก็ในเรื่องของผลผลิต ความเชื่ออย่างการรับขวัญเด็กเล็ก ที่เชื่อว่าจะทำให้เด็กมีกำลังใจดี การรับขวัญคู่บ่าวสาวเพื่อให้เชื่อว่าจะครองคู่กันไปได้นาน ๆ ยั่งยืนในความมั่นคงต่อไป การสู่ขวัญนาค เมื่อมีการทำพิธีบายศรีสู่ขวัญแล้วชาวบ้านมักจะมีความเชื่อว่าจะมีแต่สิ่งดี ๆ เข้ามา และจะช่วยปัดเป่าปีศาจร้ายและเรื่องร้าย เคราะห์ร้ายต่าง ๆ ออกไปได้

บ่อยครั้งที่พิธีบายศรีสู่ขวัญมักจะมีผลให้ผู้คนที่เป็นทุกข์รู้สึกถึงความสงบในชีวิตที่เข้ามา พิธีบายศรีสู่ขวัญจึงเป็นพิธีที่ดี ควรค่าแก่อนุรักษ์เพราะเป็นพิธีที่ส่งผลต่อจิตใจคนเรามาช้านานตั้งแต่บรรพบุรุษกันเลยทีเดียว และก็มีแนวโน้มที่จะสร้างขวัญกำลังใจให้ผู้คนในอนาคตได้อีกหากประเพณียังถูกรักษาให้มั่นคง ยั่งยืนต่อไป

บายศรี

หลายคนคงจะเคยได้ยินว่า โรคที่รักษายาก แม้จะใช้การแพทย์ที่ก้าวหน้าก็ยังไม่หาย แต่จิตใจที่ไม่ย้อท้อและยอมแพ้ต่อโรคร้ายหรือจะให้เข้าใจกันง่าย ๆ คือ การมีกำลังใจที่ดีจะช่วยให้โรคร้ายนั้นทุเลาลง ซึ่งก็เป็นเรื่องจริงและคงเป็นผลทางจิตวิทยาที่กำลังใจจะผลักดันสิ่งดี ๆ ในตัวเราออกมา เช่นกันพิธีบายศรีสู่ขวัญเป็นการให้กำลังใจแก่ผู้ร่วมพิธีทั้งหลาย การที่มีกำลังใจที่ดีจึงส่งผลดีต่อตัวเราด้วย

ในทางตรงกันข้าม หากเราใช้ชีวิตอยู่โดยไร้ซึ่งกำลังใจ เจอแต่เรื่องร้าย ๆ มักแต่จะทำให้เรามีแต่แย่ลง ๆ ซึ่งเหตุนี้การทำพิธีสู่ขวัญก็ให้ขวัญกำลังใจที่ดีมาก ๆ  ซึ่งกำลังใจเป็นสิ่งสำคัญหลักๆ ที่ผลักดันให้เราอยากใช้ชีวิตที่ดี เพื่อทำสิ่งที่ดีให้กับโลกนี้ต่อไป

พิธีบายศรีสู่ขวัญมีความสำคัญต่อจิตใจคนไทยมาช้านาน เป็นพิธีที่อยู่คู่กับคนไทยมาช้านาน เป็นพิธีที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ยิ่งนัก ทุกประเพณีก็มีความสำคัญอยู่ในตัวพิธีเอง อย่างพิธีบายศรีสู่ขวัญแสดงให้เห็นว่าในอดีตอะไรเป็นที่พึ่งทางใจของคนไทย ความสวยงามของงานประดิษฐ์บายศรี ความงดงามและเป็นเอกลักษณ์ของพิธีบายศรีสู่ขวัญเอง